Hoera! Het handelsoverschot groeit!

Of “Help!”? De absurditeit die mensen aan de dag leggen wanneer het over internationale handel gaat is schrikbarend. Het nieuwsbericht Handelsoverschot Nederland naar recordhoogte werd bijvoorbeeld met luid gejuich door menigeen ontvangen. “De economie groeit weer!”, schreeuwt iemand van blijdschap uit. Tijd om deze diepgewortelde doctrine voor eens en altijd de nek om te draaien.

De handelsbalans en de goudstandaard
In de tijd van de goudstandaard was de handelsbalans altijd in evenwicht. Het importeren van goederen werd tegelijkertijd gecompenseerd door een uitstroom van goud en vice versa. Nu wordt de handelsbalans gescheiden van de kapitaalbalans. Hierdoor ontstaat de optische illusie dat er een exportoverschot of -tekort kan ontstaan. Niets is minder waar.

Wanneer het handelsoverschot van Nederland toeneemt, betekent het simpelweg dat kapitaal zich een weg naar andere landen baant. Men heeft blijkbaar de voorkeur om kapitaal in een ander land dan Nederland te investeren.

Export = import
Het belangrijkste dat men moet weten is dat de export van een land op den duur altijd gelijk is aan de import van een land. Stel je een situatie voor met twee landen die handel drijven en beide een eigen valuta hebben. Ter illustratie gebruik ik de VS met de dollar en Nederland met de euro.

Een Amerikaan importeert goederen uit Nederland. Hij betaalt in dollars aan de Nederlander. Op dit moment heeft Nederland een handelsoverschot met de VS en de VS een kapitaaloverschot met Nederland.

Om de cirkel rond te maken dient de Nederlander de dollars te gebruiken. Hij kan ervoor kiezen om goederen in de VS te kopen met zijn dollars. In dat geval is het handelsoverschot met de VS verdwenen. Hij kan echter ook het geld in de VS beleggen door er aandelen te kopen of in een bedrijf te investeren. Derhalve blijft het handelsoverschot op papier bestaan.

Handel tussen landen, provincies, steden, wijken, of personen?
In essentie bestaat er geen verschil tussen handel van land tot land of stad tot stad of zelfs persoon tot persoon. Persoonlijk heb ik een enorm handelstekort met de Albert Heijn. Dat betekent eveneens dat ik een kapitaaloverschot heb met de Albert Heijn. Kortom, ik betaal netjes voor me spulletjes. Er is dus niks goeds of fouts aan een handelsoverschot. Sterker nog, hoe groter het land hoe minderzeggend de cijfers zijn.

Handelsoverschot = minder investeringen in Nederland
Nu zien we ook gelijk de minder plezierige keerzijde van een groeiend handelsoverschot: kapitaal ontvlucht het land en zoekt plekken waar er meer rendement te behalen valt. Een handelsoverschot staat gelijk aan de export van kapitaal.

Handelsoverschot Nederland door landbouw?
Het andere feit wat me verbouwereerd is dat mensen niet dieper de cijfers induiken. In 2008 bedroeg het totale handelsoverschot ongeveer 35 miljard EUR. Daarvan betrof bijna 25 miljard EUR een Nederlands handelsoverschot in de landbouw met de rest van de wereld.

Dit is minder vreemd als je je beseft dat Nederlandse boeren enorme subsidies ontvangen. Omdat we de landbouw in Nederland hevig subsididiëren ontstaan er twee idiote patronen: (1) de Nederlander betaalt meer voor voedsel, alhoewel indirect, dan anders; en (2) de Nederlander subsidieert het eten dat geïmporteerd wordt door buitenlanders. Kortom, de Nederlandse belastingbetaler geeft dagelijks gratis maaltijden weg aan buitenlanders. De wereld op zijn kop. Maar gelukkig hebben we nu wel een handelsoverschot.

Zo kreeg Nederland in 2008 meer dan 1 miljard EUR aan landbouwsubsidies vanuit de EU, nadat het zelf eerst een cheque naar Brussel stuurde. Eerlijk is eerlijk, Nederland heeft ook concurrerende landbouwers. Het is dus niet eerlijk om de agrarische sector over één kam te scheren. De veehouderij ontvangt echter al jarenlang enorme bedragen aan subsidies en maakt een substantieel deel uit van de Nederlandse agrarische export.

Het is niet verwonderlijk dat de overheid zelf het volgende schrijft: “De overheid stimuleert export van sommige producten met financiële steun.” De ‘export’-mythe heeft geleid tot deze abnormale gang van zaken en effectief het gratis weggeven van spullen.

Welke waarde heeft de handelsbalans?
Wat mij betreft bar weinig. De handelsbalans verklaart amper iets daar—zoals eerder betoogd—de totale export altijd gelijk staat aan de totale import. Daarentegen hangen politici en mainstream economen ten onrechte veel gewicht aan de handelscijfers. Met de diepgewortelde ‘export’-mythe verzint men de meest belachelijke maatregelen om de “export te stimuleren”, waaronder het devalueren van de valuta, exportsubsidies, en andere dwaasheden.

Aan de andere kant benadeelt men de Nederlander disproportioneel door protectionistische maatregelen die de import belemmeren, onder beding van bepaalde belangengroepen.